Đổi mới công tác Đảm bảo chất lượng giáo dục nghề nghiệp khi Luật Giáo dục nghề nghiệp có hiệu lực

Luật Giáo dục nghề nghiệp số 74/2014/QH13 được thông qua ngày 27 tháng 11 năm 2014 sẽ có hiệu lực vào ngày 1 tháng 7 năm 2015 quy định rất nhiều điểm mới có tính đột phá trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Việc chuyển các trường cao đẳng thuộc giáo dục đại học sang hệ thống giáo dục nghề nghiệp, thống nhất trình độ cao đẳng và cao đẳng nghề, trung cấp và trung cấp nghề sẽ làm cho hệ thống giáo dục nghề nghiệp mở rộng cả về mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp và quy mô tuyển sinh. Bên cạnh đó, một trong những đột phá của Luật giáo dục nghề nghiệp là mở rộng tính tự chủ của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp về chương trình, giáo trình, nhân sự và tài chính. Các cơ sở dạy nghề phải tăng tính giải trình bằng các cơ chế để người học, nhà giáo và xã hội tham gia đánh giá chất lượng đào tạo nghề. Việc phối hợp với doanh nghiệp cũng được nhấn mạnh tại chương IV quy định rất cụ thể quyền và trách nhiệm của doanh nghiệp trong hoạt động giáo dục nghề nghiệp để tạo điều kiện thuận lợi thu hút sự tham gia của doanh nghiệp trong hoạt động giáo dục nghề nghiệp. Chính các yếu tố trên đã làm thay đổi cách thức các thức quản lý, vận hành hệ thống giáo dục nghề nghiệp về cơ bản sẽ thay đổi và các quy định liên quan tới quản lý, đảm bảo và giám sát chất lượng giáo dục nghề nghiệp.

  1. Thực trạng Hệ thống đảm bảo chất lượng và kiểm định chất lượng các giáo dục nghề nghiệp:

Theo Luật giáo dục, hệ thống giáo dục nghề nghiệp hiện hành gồm trung cấp chuyên nghiệp và dạy nghề. Đối với hệ thống dạy nghề, kiểm định chất lượng dạy nghề đã được triển khai từ rất sớm ngay khi Luật Dạy nghề có hiệu lực. Hiện nay,Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội ban hành và từng bước hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật về kiểm định chất lượng dạy nghề tạo khung pháp lý để triển khai các CSDN đảm bảo theo quy trình thống nhất, chặt chẽ. Bên cạnh đó, việc dự thảo các văn bản hướng dẫn triển khi kiểm định chương trình cũng đã được tiến hành từ năm 2012 để chuẩn bị thực hiện việc kiểm định chương trình đào tạo theo Luật giáo dục nghề nghiệp. Tổng cục Dạy nghề đã xây dựng được đội ngũ gần 800 Kiểm định viên chất lượng dạy nghề, 1/3 trong số đó đã có kinh nghiệm thực tiễn khi tham gia các đoàn kiểm định chất lượng dạy nghề. Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đã tổ chức kiểm định, công nhận kế quả kiểm định cho 175 cơ sở dạy nghề và công bố công khai cho xã hội biết. Khoảng 300 trường cao đẳng nghề, trung cấp nghề và trung tâm dạy nghề tổ chức thực hiện tự kiểm định hàng năm theo quy định cho thấy các cơ sở dạy nghề từng bước đã nhận thức rõ vị trí vai trò của của hoạt động kiểm định.

Hiện nay, khoảng 60% trường cao đẳng nghề đã thành lập phòng kiểm định và đảm bảo chất lượng chất lượng dạy nghề. Theo số liệu của Cục Kiểm định chất lượng dạy nghề, có khoảng 20 trường đang đang áp dụng hoặc xây dựng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO 9001 – 2008 và một số hệ thống quản lý khác. Để tạo quy chuẩn đối với hệ thống quản lý chất lượng của các trường cao đẳng nghề, Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đã cho phép thí điểm xây dựng hệ thống quản lý, đảm bảo chất lượng dạy nghề ở 6 trường cao đẳng nghề được tập trung đầu tư thành trường chất lượng cao với mục tiêu xây dựng được mô hình khung Hệ thống quản lý, đảm bảo chất lượng dạy nghề phù hợp với điều kiện thực tiễn dạy nghề Việt Nam và áp dụng một số nội dung cơ bản tại 06 trường được lựa chọn. Bên cạnh đó, Hội đồng Anh đang hỗ trợ Tổng cục Dạy nghề và 09 trường cao đẳng nghề nâng cao năng lực cho cán bộ, giảng viên về quản lý và đảm bảo chất lượng đồng thời sẽ hỗ trợ các trường thuộc dự án xây dựng bộ công cụ đảm bảo chất lượng của mình.

Tuy nhiên, công tác quản lý và bảo đảm chất lượng dạy nghề trong một số cơ sở dạy nghề chưa được quan tâm đúng mức. Phần lớn các trường cao đẳng nghề chưa thiết lập được Hệ thống đảm bảo chất lượng của mình, chưa xác định được trách nhiệm và vai trò quyết định chính của hoạt động quản lý chất lượng bên trong nhà trường có ý nghĩa quyết định đến chất lượng đào tạo. Chưa tập trung vào việc xây dựng quy trình, cơ chế quản lý trong quá trình đào tạo và chưa tạo được phong trào chất lượng trong nhà trường.

Đối với các trường trung cấp chuyên nghiệp, Bộ Giáo dục và đào tạo đã ban hành các quy định liên quan tới tiêu chí, tiêu chuẩn kiểm định chất lượng và đã thành lập một số trung tâm kiểm định chất lượng giáo dục thuộc các trường đại học quốc gia. Các trường trung cấp chuyên nghiệp đã thực hiện công tác tự kiểm định. Tuy nhiên chưa triển khai công tác kiểm định ngoài.

  1. Định hướng phát triển hệ thống kiểm định và đảm bảo chất lượng giáo dục nghề nghiệp khi Luật Giáo dục nghề nghiệp có hiệu lực

Tuy mục tiêu giáo dục nghề nghiệp được quy định trong Luật giáo dục nghề nghiệp không có khác biệt nhiều so với mục tiêu dạy nghề quy định trong Luật dạy nghề. Nhưng, luật Giáo dục nghề nghiệp đã trao quyền tự chủ nhiều hơn cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Theo đó, cơ quan quản lý nhà nước ở trung ương chỉ quy định khối lượng kiến thức tối thiểu, yêu cầu về năng lực mà người học đạt được sau khi tốt nghiệp đối với từng trình độ đào tạo của giáo dục nghề nghiệp. Căn cứ vào đó và tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia, Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tự chủ và tự chịu trách nhiệm trong việc tổ chức biên soạn hoặc lựa chọn và phê duyệt chương trình đào tạo và giáo trình các trình độ giáo dục nghề nghiệp. Như vậy, sẽ không còn chương trình khung và các trường sẽ phải chỉnh sửa, rà soát lại chương trình đào tạo của mình. Bên cạnh đó việc liên thông được đẩy mạnh sẽ làm tăng tính đa dạng, phong phú của các chương trình đào tạo do các cơ sở giáo dục nghề nghiệp áp dụng. Các yếu tố đảm bảo chất lượng khác như cơ sở vật chất, trang thiết bị, hệ thống tổ chức quản lý cũng sẽ rất đa dạng, phong phú theo đặc thù của từng trường. Việc phối hợp với doanh nghiệp được đẩy mạnh để đảm bảo việc phù hợp của chương trình đào tạo và khả năng tạo việc làm của người tốt nghiệp. Điều này đòi hỏi sự gắn kết ngay từ đầu trong các quy định về kiến thức, kỹ năng, năng lực tối thiểu của người học với tiêu chuẩn kỹ năng nghề và sư chấp thuận của công đồng doanh nghiệp đối với tiêu chuẩn kỹ năng nghề do cơ quan có thẩm quyền ban hành.

Chất lượng đào tạo đang được Đảng, Chính phủ đặt lên vị trí hàng đầu. Các cơ sở dạy nghề được tự chủ trong việc đảm bảo chất lượng đào tạo của mình và phải có trách nhiệm với các dịch vụ mình cung cấp cho xã hội. Điều này làm cho các trường năng động, tự chủ hơn trong hoạt động của mình, tuy nhiên cũng sẽ đưa ra một vấn đề là làm thế nào để duy trì được tính bền vững, ổn định đối với chất lượng đầu ra của từng trường, đồng thời có được sự đồng đều về chất lượng đầu ra của toàn bộ các trường trong hệ thống dạy nghề, góp phần tạo niềm tin cho xã hội và người học đối với sản phẩm dịch vụ của các trường. Do đó, công tác kiểm định và đảm bảo chất lượng giáo dục nghề nghiệp càng đóng vai trò quan trọng hơn bao giờ hết. Trong Luật Giáo dục nghề nghiệp đã qui định rõ các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải thực hiện kiểm định và bảo đảm chất lượng đào tạo. Chương VI Luật Giáo dục nghề nghiệp cũng đã quy định về kiểm định chất lượng giáo dục nghề nghiệp.

Luật Giáo dục nghề nghiệp cũng đã quy định rõ mô hình đảm bảo chất lượng giáo dục nghề nghiệp Việt Nam bao gồm 02 thành phần:

– Hệ thống đảm bảo chất lượng bên trong các trường (hệ thống quản lý chất lượng bên trong cơ sở dạy nghề);

– Hệ thống đảm bảo chất lượng bên ngoài nhà trường thực hiện thống qua việc kiểm định chất lượng của các tổ chức kiểm định chất lượng độc lập (do Nhà nước hoặc các tổ chức, cá nhân thành lập).

Theo kế hoạch đang được đề xuất, đến năm 2020 sẽ thành lập 3 trung tâm kiểm định chất lượng giáo dục nghề nghiệp Vùng và khoảng 20 trung tâm kiểm định chất lượng giáo dục nghề nghiệp khác do các tổ chức và cá nhân thành lập để tổ chức kiểm định và công nhận đạt chuẩn kiểm định đối với cơ sở giáo dục nghề nghiệp và chương trình đào tạo giáo dục nghề nghiệp. Việc làm này sẽ làm tăng tính giải trình và minh bạch đối với việc kiểm soát chất lượng của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Về hệ thống quản lý, đảm bảo chất lượng trong của cơ sở dạy nghề: Trước mắt, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải kiện toàn lại đơn vị chuyên trách về kiểm định và đảm bảo chất lượng và tăng cường công tác nâng cao năng lực về kiểm định và đảm bảo chất lượng cho toàn thể cán bộ giảng viên, giáo viên của Nhà trường thông qua việc tự tổ chức hoặc cử người tham gia các lớp đào tạo kiểm định viên, cán bộ tự kiểm định do Tổng cục Dạy nghề tổ chức. Sau đó, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần phải gấp rút rà soát hệ thống quản lý và đổi mới hệ thống quản lý, đảm bảo chất lượng dạy nghề của cơ sở dạy nghề phải đảm bảo một số nguyên tắc sau:

– Mang tính hệ thống, hiện đại, nhấn mạnh vai trò của nhà quản lý, gắn kết sự tham gia của tất cả các thành viên trong tổ chức, tiếp cận theo quá trình, được xây dựng trên cơ sở pháp lý, được kiểm tra, giám sát thường xuyên và cải tiến liên tục tiếp cận theo nguyên tắc của hệ thống quản lý chất lượng tổng thể (TQM).

–  Phù hợp với Luật giáo dục nghề nghiệp và gắn kết với hệ thống kiểm định chất lượng giáo dục nghề nghiệp.

– Phù hợp với thực trạng của hệ thống trường cao đẳng hiện nay để đảm bảo tính phù hợp và sự khả thi khi vận hành.

Đây là một công việc mới và phức tạp đòi hỏi công tác nghiên cứu, xây dựng và thí điểm phải được làm thận trọng, khoa học, có tính khả thi, tính ứng dụng cao, đồng thời cũng phải có độ mở cần thiết để có thể phát triển trong tương lai cũng như để phù hợp với các điều kiện đặc thù của từng trường.

Để chuẩn bị cho thực hiện Luật Giáo dục nghề nghiệp, hiện nay, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đang chỉ đạo các đơn vị trực thuộc gấp rút chuẩn bị các thông tư hướng dẫn Luật giáo dục nghề nghiệp liên quan tới các hoạt động kiểm định chất lượng dạy nghề bao gồm quy định về tiêu chí, tiêu chuẩn, quy trình kiểm định chất lượng giáo dục nghề nghiệp; thành lập, giải thể, chức năng nhiệm vụ của tổ chức kiểm định chất lượng giáo dục nghề nghiệp; về kiểm định viên chất lượng giáo dục nghề nghiệp. Dự kiến đến tháng 7/2015 sẽ ban hành toàn bộ các thông tư trên, đồng thời tích cực chuẩn bị các điều kiện để thành lập một trung tâm kiểm định chất lượng Vùng công lập. Toàn bộ quá trình soạn thảo các thông tư kế thừa được các thành quả của công tác kiểm định và đảm bảo chất lượng dạy nghề thực hiện trong những năm qua, đồng thời bổ sung, lồng ghép các nội dung mới của Luật Giáo dục nghề nghiệp và phù hợp với đặc thù của các cơ sở khác nhau khi sát nhập hệ thống cao đẳng và cao đẳng nghề, trung cấp và trung cấp nghề.

                                            Phạm Vũ Quốc Bình

                                   Cục trưởng cục Kiểm định chất lượng dạy nghề